پارچەیەک لە وتاری «دەربارەی جەهل و گەمژەیی»
جەھل بریتییە لە نەزانین و بێئاگایی لە شتێک کە پێشتر خەڵکانێکی دی کاریان لە سەرکردوە و تێیدا بە دەرەنجامگەلی تایبەت گەیشتوون، واتە ئیشکردنە لە کایەیەکدا بێئەوەی ئاگاداری جەمسەرە گرنگ و تێزە و میتۆدە گرنگەکانی ناو ئەو کایەیە بیت، واتە جەھل بە مانا سادە و پراکتیکییەکەی نەزانینی زانیارییەکی زانراوە لەلایەن کەسێکەوە کە پێویستە ئەو زانیارییەی ھەبێت تا بتوانیت لەو بوارەدا کاربکات.

بەم پێناسەیە جاھیل کەسێکە کە زانیارییە گرنگەکانی بواری خۆی نازانێت. دیارە بێمانایە مرۆڤ بە دکتۆرێکی دان بڵێت بۆ تۆ لە بواری ئەندازەی کارەبادا شارەزا نیت، چونکە وشەی جەھل تەنیا کاتێک مانای ھەیە کە بوونی مەعریفەت پێویست و واجیب بێت. چونکە گەر وانەبێت بەم مانایە ھەموو مرۆڤەکانی دونیا بێ ناوازە و ھەڵاوێرد جاھیلن.

مرۆڤ وەک مەخلوقێکی بێ زانیاری دێتە دونیاوە و دواتر زانیاری بەدەستدەھێنێت، بڕی ئەو زانیارییەش کە بەدەستی دەھێنێت ھەمیشە لە چاو بەرینی سنووری مەعریفەتدا بچوک و ناچیزە.

ئەوەی جەھل دەکاتە شتێکی پڕ مەترسی، خودی جەھل نییە، بەڵکو تێکەڵبوونێتی بە گەمژەیی. گەمژەیی تێکەڵاوبوونی جەھلە بە کۆمەڵێک سیفەتی سەرەکی دی، کە لەوەی دەردەکەن تەنیا نەزانین بێت، بەڵکو دەیکەنە ڕێگرێکی ترسناک لە بەردەم زانیندا.

گەمژەیی تەنیا نەزانین نییە، بەڵکو دەرخستنی نەزانینە وەک زانین، سیستمی پاراستنی نەزانین و ئیشکردنە بە نەزانین لە کاتێکدا زانین ئامادەیە، سیستمی دەستێوەردانی نەزانینە لە زانین، ھەر وەک سیستمی فەرامۆشکردن و گومانکردن و دزێوکردنی ڕەمزیانەی زانینە.

جەھل لە جەوھەریدا ڕووبەرێکی نەزانینە، بەڵام لێکدانی گەمژەیی بە نەزانین، دەبێتە مایەی بە سیاسیکردن و بە ئایدۆلۆژیکردنی نەزانین، بریتییە لە گۆڕینی جەھل بۆ دانەر و داڕێژەری یاساکانی ناو سیستم.

جەھل قابیلی لە ناوبردنە، بەڵام جەھل کە بوو بە سیستم و بوو بە داڕێژەری کولتووری مەعریفی، ئەو کات دەبێتە ھێزێکی کۆمەڵایەتيی گەورە و ئاسان لە ناو نابرێت.

لێرەوە زۆربەی شەڕی بیریاران لەگەڵ جەھلدا نییە وەکو جەھل، بەڵکو لەگەڵ جەھلدایە کاتێک بۆتە سیستم و تێکەڵ بە گەمژەیی بووە، جەهل کاتێک ناهێڵێت مەعریفە ئیشبکات.

گەمژەیی ناوکەیەکی سەختی ھەیە و ئاسان ناشکێت، چونکە زۆربوونی بڕی مەعریفەت گەمژەیی لەناو نابات. گەمژەیی پەیوەندی بە مۆراڵی مامەڵەکردنەوەوە ھەیە لەگەڵ مەعریفەتدا، نەوەک بە بڕی مەعریفەتەوە.

جەھل بریتییە لە بێئاگایی لە مەعریفەت، بەڵام گەمژەیی بریتییە لە ڕق لە مەعریفەت، برتییە لە سەندنەوەی ماف و دەسەڵات لە مەعریفەت، بریتییە لە شکاندنی ھەیبەتی ڕەمزیانەی مەعریفەت. نەک ھەرئەوە بەڵکو گەمژەیی بریتییە لە دۆخی پەلاماردان و شەڕانگێزی بەرامبەر مەعریفەت.

گۆستاڤ فلۆپێر لە ھەر کەس باشتر ئەو سیفەتە سەختەی گەمژەیی دەستنیشانکردوە کە دەڵێت «گەمژەیی شتێکە نابەزێت و نالەرزێت، کەس نییە پەلاماریدابێت و لە پێشدەمیدا نەشکابێت، لەسروشتی بەردە ڕەقەکاندایە، سەخت و خۆگرە».

ئەم سیفەتی سەختی و خۆگرییەی گەمژەیی لە جیھانی ئێمەدا ھێند بەرچاوە مرۆڤ ناتوانێت فەرامۆشیبکات. سەختی و خۆگری گەمژەیی لەوەدایە کە دەتوانێت ژیان و کۆمەڵگا و کۆی سیستمی ئیشکردن وا ڕێکبخات، بەبێ گەشەی مەعریفەت بژین و بمێننەوە. گەمژەیی بەم مانایە ھونەری ئیدارەدان و بەڕێوەبردنی سیستمێکە تا بتوانێت بێ زانین و زانیاری بژی.

"بەختیار عەلی"

به‌روار:  23/07/2020
119   جار خوێندراوه‌ته‌وه
  بابه‌تی زیاتر ...
دوا زەردەخەنەی سەدام ‼ لە دۆنكیشۆتدا بڕگەیەكی قەشەنگ ھەیە؛ سانشۆ پانزا كە دەبینێت دۆنكیشۆتی ئاغای غەمبارە و كەوتۆتە بەحری پەژارەوە، پێیدەڵێت «سەروەرم، خۆ غەم و خەفەت بۆ ئاژەڵ در درێژه‌ ...
نەتەوە یەکگرتووەکان قەڵاچۆکردنی کوردانی ئێزدی لە شنگال بە کۆمەڵکوژی بە ناوکردووە. زۆربەی سیاسەتوانانی سویدیش دەستەواژەی کۆمەڵکوژی سەبارەت بە هێرشی داعش بۆ سەر شنگال بەکار دەهێنن. ب درێژه‌ ...
رووداو دیجیتاڵ میا خەلیفە، ئەستێرەی تەلەڤزیۆن و پۆرنستاری پێشوو لە چەند پۆستێکدا هێرشی تووند دەکاتە سەر حیزبوڵڵا و سەرکردەکانی لوبنان و بە "ترسنۆک و نەزان" ناویاندەبات. می درێژه‌ ...
لە نوێترین پێشنیاردا بۆ ڕێککەوتنی پارتەکانی پەرلەمان لە سەر پرسی کۆچ، دەخوازرێ مەرجەکانی پێدانی هاوڵاتینامە بە پەنابەران توندتر بکرێتەوە. پێشنیارەکە لە سەر بنەمای یاسای پێدانی مافی درێژه‌ ...
ڕۆژانی ٦ تا ٩ ى ئابى هەموو ساڵێک ساڵیادی کارەساتی بۆردومانکردنی هێرۆشیما و ناکازاکییە کە لەلایەن ئەمریکاوە بە بۆمبی ئەتۆمی بۆردومان کرا بە بۆمبى ئەتۆمى. لەگەڵ کۆتایی هاتنی جەنگ درێژه‌ ...
خەندان- پاش 10 رۆژ لە ئازار و ئەشكەنجە، سەرلەنوێ هیوا و ئومێد گەڕایەوە ناو ژیانی زاركا دوای ئەوەی هاوژینەكەی بە چەقۆ لوتی بڕی تەنها بەهۆی ئەوەی مۆڵەتی لێوەرنەگرتوە. لەكاتێكدا درێژه‌ ...
ماکیافیلی و ماناکانی نیشتیمان 03/08/2020 مەریوان وریا قانع "لەسەردەمی ماکیافیلییەوە، واتە لە سەدەی پازدەھەم و شازدەھەمەوە، نیشتیمان بووەتە یەکێک لە بەھا ئینسانیی و سیاسییە گرنگە درێژه‌ ...
مێژو، بخوێنەوە. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ {مێژوبۆ مرۆڤ، وەکو خوێ یە بۆ چیشت ... مرۆڤ بێ مێژو ناتەواویە ، چیشت بێ خوێ ، بێ تامە..} ئەمڕۆ لە لوبنان دادگا ل درێژه‌ ...
کوڕە هەر باشیشین😎 * ئەڵمانیەک بهێنە کوردستان و سەعات دووی نیوەڕۆ چوار جار بە ماسیحەیەکەوە بینێرە بۆ جۆزە هەڵدانەوە، جا بزانە شێخ و دەروێشی ئەمێنێت؟! * فەرەنسیەک بهێنە ئێر درێژه‌ ...
ئەم ساختە چیە بناسن ‼ ڕوونکردنەوە لە باوکی محمد چاوشین برادەران و هاوڕێیانی ئەڵمانیا، ئەو نائینسان و نا ڕەسەن و بێویژدانەی لەخوارەوە وێنەکەیم داناوە ناوی (هەندرێن) ە لە ووڵاتی درێژه‌ ...
ژماره‌ی بابه‌ت
مافەکان پارێزراوە بۆ مالمۆکورد
میوانی سه‌رهێڵ:   219
کۆی سه‌ردان:   20528763