تێپەڕبونی (104) ساڵ بەسەر کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان
(سبەی):

ئامادەکردنی: لاوک ئەمجەد

رۆژی (24)ی نیسان، هاوکاتە لەگەڵ یادی (104) ساڵەی "کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان" لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانییەکان، زۆربەی وڵاتانی جیهان دان بەوەدا دەنێن کە ئەوەی بەرامبەر ئەرمەنەکان کرا کۆمەڵکوژی بو، بەڵام تا ئێستا تورکیا ئامادە نیە دان بەو راستییەدا بنێت و دەڵێت: روداوەکە بەو شێوەیە نیە کە باسی لێوە دەکرێت.

ئەم رۆژە هاوكاتە لەگەڵ رۆژی یادەوەری ئاشورییەكان كە تیایدا “250” هەزار لە ریش سپی و ژن و مناڵی ئەرمەن زیندانی كران، دوای ئەوەی سوپای عوسمانیەكان لە ماڵەكانی خۆیانیان هێنایاننە دەرو ناچاریان كردن سەدەها میل بە پێ ببڕن بۆ بیابان “ئەنسۆریا”و هاوكات بێبەشكردنیان لە خواردن و خواردنەوە، لەكۆتایشدا بە شێوەیەكی زۆر نامرۆڤانەو دور لە هەمو بەها مرۆییەكان دەستیان كرد بە كوشتنیان.

بەوتەی شارەزایانی بواری مێژو، لەو هەڵمەتەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا کە خۆی لە راگواستن و کوشتنی بە کۆمەڵ دەبینێتەوە، (1) بۆ (1.5) ملیۆن کەس کوژراون و گیانیان لەدەستداوە.

کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان، بە یەکێک لە تاوانە گەورەکانی مێژوی نوێ دادەنرێت کە لە ساڵی (1915)دا دەستیپێکرد و تاوەکو ساڵی (1923) درێژەی کێشا، جگە لەوەش دوەم گەورەترین کۆمەڵکوژییە لە دوای هۆڵۆکست.

جگە لە ئەنجامدانی کۆمەڵکوی، ئیمپراتۆریەتی عوسمانی دەستیکرد بە راگواستن و راوەدونانی ئەرمەنەکان لە خاکی خۆیانەوە بۆ سوریا، کە سەدان میلیان بە ناچاری دەبڕی و بەشێکیشیان بەهۆی نەبونی ئاو و خۆراکەوە لە رێگە گیانیان لەدەستدا.
کێ کۆمەڵکوژییەکەی ئەنجامدا
بڕیاری ئەنجامدانی پرۆسەی کۆمەڵکوژی دژ بە ئەرمەنەکان لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا لەلایەن حیزبی حاکمی ئەو کاتە (کۆمەڵەی یەکێتی و گەشەپێدان) دەرچو، کە سێ کەس لە ئەندامانی ئەو حیزبە بەرپرسیاری یەکەمن لەو کۆمەڵکوژییە.

یەکەم: محەمەد تەڵعەت، وەزیری ناوخۆ لە ساڵی (1915)دا و سەرۆک وەزیران لە ساڵی (1917)
دوەم: ئەنوەر ئیسماعیل، وەزیری جەنگ.
سێیەم: ئەحمەد جەمال، وەزیری جەنگی و حاکمی سەربازی ویلایەتی سوریا.

سەرچاوە مێژوییەکان باس لەوە دەکەن، ئەو سێ بەرپرسی حیزب و حکومەت گروپێکیان لە ژمارەیەک "تاوانبار و بەدەر لە یاسا" بەناوی گروپی "پێکهاتەی تایبەت" دروستکردبو، کە ئەرکیان ئەنجامدانی کۆمەڵکوییەکان بو.
هۆکارەکەی
سەرچاوە مێژوییەکان باس لەوە دەکەن، کە هۆکاری سەرەکی ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان لەلایەن ئیمپراتۆریەتی عوسمانییەوە، ئەوەبو کە عوسمانییەکان پێیانوابو ئەرمەنەکان رێگرن لەبەردەم یەکگرتنەوەی نەتەوەی تورکی، بۆیە هەوڵیاندا لەو رێگەیەوە دیموگرافیای ئەرمەنەکان بسڕنەوە.

دانپێدانانی نێودەوڵەتی
نەتەوەیەکگرتوەکان دەڵێت ئەوەی رویدا کۆمەڵکوژییە، بەڵام تورکیا رەتی دەکاتەوە، جگە لەوەش تا ئێستا (30) وڵات دانیان بە کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکاندا ناوە لەگەڵ (42) ویلایەتی ئەمەریکا و کۆنگرێس، هەروەها زۆرێک لە پسپۆڕان و شارەزایانیش جەخت دەکەنەوە لەوەی کە ئەوەی بەرامبەر بە ئەرمەنەکان کراوە کۆمەڵکوژییە.

جگە لەوەش ژمارەیەک رێکخراو دانیان بە کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکاندا ناوە کە بریتین لە (نەتەوە یەکگرتوەکان، یەکێتی ئەوروپا، ئەنجومەنی کڵێساکانی جیهان، رێکخراوی مافەکانی مرۆڤ، کۆمەڵەی مافەکانی مرۆڤ لە تورکیا، میرکۆسۆر، کۆمەڵەی گەنجانی مەسیحی)

هاوکات هەریەکە لە دەزگاکانی راگەیاندنی (نیویۆرک تایمز و ئاسۆشەیتد پرێس و لۆنس ئەنجلۆس تایمز) دانیان بە کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکاندا ناوە.
تورکیا بۆچی دەترسێت لە دانپێدانان بە کۆمەڵکوی ئەرمەنەکان؟
ساڵی (2005) یاسایەک لە پەرلەمانی تورکیا دەرچو کە دانپێدانان بە کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان تاوانە، بەشێکیش لە شارەزایان باس لەوە دەکەن، یەکێک لە رێگرییە سەرەکییەکان بۆ وەرنەگرتنی تورکیا وەک ئەندام لەیەکێتی ئەوروپا ئەو داپێدانانەیە، جگە لەوەش تورکیا ترسی لەو قەرەبو گەورەیە هەیە کە لە حاڵەتی دان پێداناندا دەبێت بیدات بە ئەرمەنەکان.

قەرەبوی تورکیا بۆ ئەرمەنەکان
مێژو نوسان دەڵێن ئەگەر تورکیا دان بە کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکاندا بنێت، ئەوا دەبێت قەرەبوی روخاندنی (2700) کەنیسە و زیاتر لە (2000) خوێندنگە بکاتەوە، لەگەڵ قەرەبوکردنەوەی یەک ملیۆن و (500) هەزار خێزان کە لەو پرۆسەیەدا کوژران.
بەپێی پێشبینییەکان، تورکیا دەبێت لەبەرامبەر کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان لە ساڵی (1915) تا ساڵی (1923)، (105) ملیار دۆلار قەرەبو بداتەوە.

فەرەنسا یادی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان دەکاتەوە
فەرەنسا بە فەرمی رۆژی (24)ی نیسانی هەمو ساڵێکی وەک رۆژێکی نیشتیمانی دیاریکرد بۆ یادکردنەوەی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان لەلایەن تورکیاوە.

ئیمانیۆل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا لە وتارێکدا رایگەیاند؛ کە بەڵێنی بانگەشەی هەڵبژاردنی بردوەتە سەر، کە ئەویش دیاریکردنی رۆژێکی نیشتیمانییە بۆ ساڵیادی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان.

بەردەوام کۆمەڵکوی ئەرمەنەکان خاڵی ناکۆکی نێوان تورکیا و فەرەنسا بوە، بەوپێیەی فەرەنسا بەپێی یاسایەک سزای هەر کەسێک دەدات لە وڵاتەکەی کە ئەگەر نکۆڵی لە کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان بکات و سزاکەش بەندکردنە بۆ ماوەی ساڵێک و غەرامەکردن بە بڕی (45) هەزار یۆرۆ.

لەبەرامبەردا تورکیا بە توندی دژایەتی خۆی بۆ دیاریکردنی رۆژێکی نیشتیمانی بۆ کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان دوپات دەکاتەوە و وتەبێژی سەرۆکایەتی تورکیا لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند؛ سەرۆکی فەرەنسا دەیەوێت لەرێگەی وروژاندنی ئەو بابەتەوە، چاوی دنیا لەسەر کێشەکانی ناوخۆی وڵاتەکەی دوربخاتەوە و بەو بابەتە پەردەپۆشتی بکات.

هەڵوێستی ترەمپ لەسەر کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان
دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمەریکا سەبارەت بە کارەساتی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان لە تویتێکدا "ئه‌مڕۆ ئه‌وانه‌مان یاد دێته‌وه‌ كه‌ له‌ مێدس یه‌گهه‌رن ئازاریان چه‌شتوه‌ كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ گه‌وره‌ترین كۆمه‌ڵكوژییه‌كانی سه‌ده‌ی 20ه‌م".
لەبەرامبەریشدا وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی توركیا راگه‌یه‌ندراوێكی بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ تێیدا هاتوه‌ " وتەکانی سه‌رۆكی ئه‌مریكا له‌باره‌ی روداوه‌كانی (1915)ه‌وه‌ ره‌تده‌كه‌ینه‌وه، ئەو وتانە هیچ به‌هایه‌كی نییه‌ و تێكه‌ڵكردنی مێژو له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌ سیاسییه‌ ناوخۆییه‌كاندا جێگای قبوڵ نییه‌".
به‌روار:  28/04/2019
104   جار خوێندراوه‌ته‌وه
  بابه‌تی زیاتر ...
وردەکاریی کوشتنی منداڵێک لەلایەن دوو نەوجەوانەوە لە هەولێر لەلایەن فەرهاد دۆڵەمەری 1 کاژێر لەمەوبەر ویستویانە دەستدرێژی سێکسی بکەنەسەری و خۆی بەدەستەوە نەداوە رووداو - هەولێر درێژه‌ ...
روانگى سورى بۆ مافەکانى مرۆڤ ئاشکرایکرد، ٢٠٠ بارهەڵگرى سەربازیی هاوپەیمانى نێودەوڵەتى لە ڕێگەى هەرێمى کوردستانەوە رەوانەى رۆژئاواى کوردستان کراوە. روانگەکە لە راگەیەندراوێکدا ئا درێژه‌ ...
سەربازێکی دەوڵەتی تورک لەکاتی داگیرکردنی عەفریندا، لەسەر مووشەکەکان پێش هاویشتنی بۆ عەفرین پەیامی دەنووسی و شانازیی بە کۆمەڵکوژیی کوردانەوە دەکرد، بەڵام دواجار لەلایەن گەریلاکانی ه درێژه‌ ...
دوێنێ شه‌و گه‌نجێكی داقوقی ئاواره‌ی هه‌ولێر كۆتایی به‌ ژیانی خۆی هێنا. له‌وباره‌یه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی ئاگادار له‌ داقوق تایبه‌ت به‌ PUKmedia ى ڕایگه‌یاند: شه‌وی ڕابردوو گه‌نجێكی درێژه‌ ...
وەزیری بەرگری سوید پێتەر هولتکڤیست، سەرۆکی پارتی چەپ یوناس خوێستێدت و چەندین کەسایەتی سیاسی دیکەی بەڕەچەڵەک سوید و هەروەها ب کوردانی دانیشتووی سویدش لە ڕاپۆرتێکی تورکییدا هاتووە کە درێژه‌ ...
(سبەی): راپۆرت: لاوک ئەمجەد - هێمن ئەحمەد زانا ئەو کوڕە (16) ساڵەى بە جزادنێکی بەتاڵەوە دەیویست بە رەنجى شانى خۆى ئایندەى بونیاد بنێت، بەڵام لە کاتی کارکردن و پەیداکردنی بژێو درێژه‌ ...
جاوید رەحمان، بڕیاردەری نەتەوە یەكگرتوەكان تایبەت بە دۆخی مافەكانی مرۆڤ لە ئێران، لەدوەم راپۆرتیدا لەسەر دۆخی مافەكانی مرۆڤ لە ئێران دەڵێت؛ هەڵمەتی ترس و تۆقاندنی داكۆكیكاران لە ما درێژه‌ ...
دیجیتاڵ میدیای ئێن ئاڕ تى، دهۆک، تایف گۆران بەهۆى گرنگى و ڕۆڵى لە ڕووماڵکردنى ڕووداوەکانى شیلادزێ، نوسینگەى دهۆکى ئێن ئاڕ تى خەڵاتى سێ ساڵەى شەهیدکردنى ڕۆژنامەنوس وەدات حسێنى پێ درێژه‌ ...
قانونی سێدارە و مۆسیقا 😛😎😛 دەڵێن کاتی خۆی؛ ئاغایەکی پشدەر دەچێت بۆ بەغداد. لەوێ دەچێتە دادگایەك دادەنیشێت و تەماشای بەڕێوەچوونی پرۆسەی دادگاییکردنێك دەکات، دادوەر دۆسییەکە دە درێژه‌ ...
شاری مالمۆ حەیاتەکە 🇸🇪 ! لەم نزیکانە پڕۆژەیەکی هونەری دەستپێئەکەم بۆ ئەم شارە جوانە،بریتیە لە پەیکەرێکی بڕۆنزی و لە شوێنێکی گشتی دائەنرێت. شارەوانی مالمۆ سپۆنسەری کارەکەیە،کارگ درێژه‌ ...
ژماره‌ی بابه‌ت
مافەکان پارێزراوە بۆ مالمۆکورد
میوانی سه‌رهێڵ:   151
کۆی سه‌ردان:   18165202